Karadeniz’de gizli filo tankerlerinin Novorossiysk’e yönelmesi, Ukrayna için hedef belirlemeyi zorlaştırıyor. AIS verileri bölgede yoğun tanker trafiğine işaret ediyor.
CPC Terminalleri ve Kazak Petrolünün Ağırlığı
Novorossiysk-2 Deniz Terminali’ndeki üç Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu (CPC) iskelesine düzenli ve yasal bir tanker akışı mevcut. Bu terminallerden yüklenen petrolün yaklaşık yüzde 85’ini, Tengiz, Kashagan ve Karachaganak sahalarından gelen Kazak ham petrolü oluşturuyor. Söz konusu akış, Kazakistan’ın toplam petrol ihracatının yaklaşık yüzde 80’ine karşılık geliyor. Kazak üretiminin kalan kısmının bir bölümü ise CPC’nin doğu hattı üzerinden Çin’e boru hattıyla taşınıyor.
Batılı Enerji Şirketlerinin Yatırımları
CPC sistemi ve Kazakistan’daki teknik açıdan karmaşık petrol sahalarında Chevron, ExxonMobil, Shell ve BP gibi büyük Batılı enerji şirketlerinin önemli yatırımları bulunuyor. Bu yatırımlar, çıkarma altyapısına bağlanan yüksek sermaye maliyetleri nedeniyle istikrarlı ihracat ve güvenli hatların korunmasını zorunlu kılıyor. CPC üzerinden taşınan petrolün, küresel ham petrol üretiminin yaklaşık yüzde 1’ini oluşturduğu tahmin ediliyor.
Rus Petrolü ve Transit Gelirleri
CPC hattından geçen petrolün yaklaşık yüzde 15’i, hem doğuya Alashankou hattı üzerinden hem de Novorossiysk yoluyla, Rusya’daki Omsk ve Kazan sahalarından gelen Rus petrolünden oluşuyor. Ayrıca Rusya, CPC’nin kısmi ortağı olarak Kazak petrolünün transit geçişinden de gelir elde ediyor. Bu durum, Ukrayna’nın Novorossiysk’teki CPC tesislerini hedef almasına ve Kazakistan’ı Rusya topraklarını kullanmayan alternatif ihracat yollarına yönelmeye teşvik etmesine neden oldu.
Kazakistan’ın Alternatif Güzergâh Arayışı
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Azerbaycan ile koordinasyon içinde, Hazar Denizi üzerinden Kazakistan–Bakü hattında ticareti genişletmeyi ve Rusya’ya olan bağımlılığı azaltmayı hedefleyen projeleri devreye aldı. Bu kapsamda, Birleşik Arap Emirlikleri ve Kazakistan kamu kuruluşlarının ortak girişimiyle inşa edilen, sığ draftlı Liwa ve Taraz tankerleri, Aktau ile Bakü arasında sefer yapıyor. Bu hat üzerinden taşınan Kazak petrolü, Bakü–Tiflis–Ceyhan boru hattıyla Akdeniz’deki Ceyhan Limanı’na ulaştırılıyor.
Ukrayna’nın Hedef Seçiminde Dikkatli Yaklaşım
Ukrayna tarafı, tanker hedeflemesinde çevresel ve siyasi riskleri gözeterek, Kazakistan’a ait tankerler ile Rus petrolü taşıyan gizli filo gemileri arasında ayrım yapmaya çalışıyor. Gizli filo tanımı, yaptırımları aşmak amacıyla kullanılan tankerlerin tespitinde önemli bir kriter olarak öne çıkıyor. Son günlerde Karadeniz’den Türk kıyıları yakınında seyreden ve yaptırım altındaki Rus bayraklı Strateg tankeri potansiyel bir hedef olarak değerlendirilebilirdi. Ancak Ukrayna, çevresel riskler nedeniyle yüklü tankerlere saldırmaktan kaçınıyor.
AIS Açık, Risk Devam Ediyor
Hafta sonu boyunca aynı rotayı, İngiltere bayraklı Energy Delos ve Liberya bayraklı Delta Commander da kullandı. Bu gemiler AIS sistemleri açık şekilde, Novorossiysk’ten Kazak ham petrolü yükleyerek Türk kıyılarına yakın seyretti. Buna karşın, yaptırım altında olmayan kardeş gemi Delta Harmony, yükleme beklerken 13 Ocak’ta Ukrayna’ya ait insansız hava aracı saldırısında hasar gördü. Bu durum, Yunan armatör Delta Tankers’ın daha ihtiyatlı davranmasını anlaşılır kılıyor.
Karadeniz’de Trafik Desenleri Değişiyor
Hedefleme sürecinin karmaşıklığı, Karadeniz trafiğinin tek yönlü bir akış izlememesinden kaynaklanıyor. Rusya ile Boğazlar arasındaki tüm gemiler güneye yönelmiyor ya da Türk kıyılarına yakın seyretmiyor. Son dönemde pek çok kargo ve tanker gemisinin AIS sistemlerini kapattığı, hatta işgal altındaki Doğu Ukrayna limanlarından çıkan gemilerin bile doğrudan rota kullanma riskini aldığı gözlemleniyor.
Doğrudan Rota Kullanan Gemiler
Geçen hafta yayımlanan raporlara göre, Rus bayraklı dökme yük gemisi Fedor, Kerç Boğazı’ndan geçerek Lübnan’a doğru ilerledi. Yaptırım altındaki genel kargo gemisi Severniy Proect ise Sevastopol’dan Latakia’ya seyretti. Her iki geminin de Karadeniz’den Boğaz’a doğrudan rota izlemesi, bölgede deniz trafiğinin ne denli karmaşık ve öngörülmesi zor hale geldiğini bir kez daha ortaya koydu.
Yorumlar
Kalan Karakter: