Trump'tan Kritik Hamle: Deniz Ablukası Kaldırılıyor

ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, ateşkes anlaşmasına ilişkin şartlarını sıralayarak ABD'nin uyguladığı deniz ablukasını kaldıracağını duyurdu. Sürece ilişkin herhangi bir takvim paylaşmayan Trump, bölgede mahsur kalan gemilerin artık "eve dönüş" sürecine başlayabileceğini ifade etti. Bloomberg'in haberine göre, İran ile yaşanan çatışmaların başlamasının ardından Basra Körfezi'nde mahsur kalan büyük petrol tankerlerinin yaklaşık dörtte biri bölgeden ayrılmayı başardı. AIS sinyalleri ve diğer denizcilik verilerine dayanan tahminlere göre, Körfez'de sıkışıp kalan 109 süper tankerden 29'u ya bölgeden çıktı ya da İran tarafından geçiş izni aldı. Buna karşın, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği hâlâ yavaş ilerliyor. Uzmanlara göre, gemilerin yeniden seyre çıkma kararında, bölgede daha uzun süre mahsur kalma endişesi etkili oluyor. Cuma günü yayımlanan ortak bildiride Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası Grubu ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), mevcut krizin kalıcı ekonomik sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu. Kuruluşlar, küresel petrol stoklarının hızla erimesinin yanı sıra, devam eden aksaklıkların gıda ve diğer kritik tedarik zincirleri üzerinde de geniş kapsamlı etkiler yaratabileceğini belirtti. Trump'ın açıklamasından kısa süre önce ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), günlük faaliyet raporunu yayımladı. Raporda, İran limanlarına giriş ve çıkışların engellenmesi amacıyla toplam 115 ticari geminin rotasının değiştirildiği bildirildi. Daha önce devre dışı bırakıldığı belirtilen dört gemiye ilişkin ayrıntı verilmezken, uygulamanın sürdüğü ve yönü değiştirilen gemi sayısının her gün arttığı ifade edildi. Trump paylaşımında, "İnanılmaz ve benzeri görülmemiş deniz ablukamız nedeniyle boğazda mahsur kalan gemiler, artık kaldırılacak olan bu abluka sayesinde eve dönüş sürecine başlayabilir. Eşlerinize, kocalarınıza, anne babalarınıza ve ailelerinize selam söyleyin" ifadelerini kullandı. ABD Başkanı, ablukanın kaldırılmasının Hürmüz Boğazı'nın tamamen yeniden açılmasına yönelik çabaların bir parçası olduğunu söyledi. İran'ın boğazı her iki yönde de herhangi bir kısıtlama olmaksızın gemi trafiğine açması gerektiğini belirten Trump, ABD'nin bölgedeki mayınların büyük bölümünü etkisiz hale getirdiğini, İran'ın ise kalan mayınları derhal temizlemesi veya imha etmesi gerektiğini ifade etti. Trump'ın öne sürdüğü temel şartlar arasında İran'ın hiçbir koşulda nükleer silah sahibi olmaması yer aldı. Ayrıca, geçen yıl ABD tarafından bombalanan tesislerin derinliklerinde bulunduğunu öne sürdüğü zenginleştirilmiş uranyumun çıkarılarak imha edilmesi gerektiğini savundu. Bu işlemi gerçekleştirebilecek teknik kapasiteye yalnızca ABD ve Çin'in sahip olduğunu iddia eden Trump, sürece Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) da dahil olacağını söyledi. Ancak İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin geleceğine ilişkin herhangi bir değerlendirmede bulunmadı. Trump, sürece ilişkin net bir zaman çizelgesi vermedi. Danışmanlarıyla görüşmek üzere Beyaz Saray Durum Odası'na geçeceğini ve ardından "nihai bir karar" vereceğini açıkladı. Ancak ABD medyasında yer alan haberlere göre Trump, yaklaşık iki saat süren toplantının ardından herhangi bir karar açıklamadan ayrıldı. İran tarafından ise Trump'ın öne sürdüğü şartlara ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmadı. Saatler önce, İran'ın dini lideri Mücteba Hamenei'nin bir askeri danışmanı, ABD deniz ablukasının "makul bir sürenin ötesine uzaması" halinde İran'ın karşılık vereceği uyarısında bulunmuştu. Uzmanlar, İran'ın petrol ihracatının büyük ölçüde durma noktasına geldiği görüşünde birleşiyor. TankerTrackers.com tarafından çarşamba günü yayımlanan değerlendirmede, "ABD Donanması'nın uyguladığı abluka nedeniyle yaklaşık 60 milyon varil İran ham petrolü bloke edilmiş durumda. Bu da Tahran'ın yaklaşık 6 milyar dolarlık petrol gelirine erişemediği anlamına geliyor" denildi. İran yönetimi ise olası herhangi bir anlaşmanın ABD güçlerinin bölgeden çekilmesini de içermesi gerektiğini defalarca vurguladı. ABD'nin hâlihazırda, Trump'ın nisan ayı ortasında ilan ettiği ablukayı uygulamak ve Hürmüz Boğazı'nın doğu girişini kontrol altında tutmak amacıyla bölgede yaklaşık 20 savaş gemisi bulundurduğu belirtiliyor.