IMPA: Kılavuzlukta Rekabet Emniyeti Tehdit Ediyor

Kılavuzluk Bir Kamu Hizmetidir Uluslararası Kılavuz Kaptanlar Birliği (IMPA), deniz kılavuzluğunda serbest piyasa ve rekabet rüzgarlarının yaratabileceği tehlikelere karşı çok net bir uyarı yaptı. Birlik, kılavuzluğun sıradan ticari bir iş olmadığını; insan hayatını, çevreyi ve ticareti koruyan hayati bir kamu hizmeti olduğunu vurguluyor. IMPA'ya göre, "rekabet gelirse hizmet ucuzlar ve kalitesi artar" düşüncesine kapılan bazı ülkeler büyük bir yanılgı içinde. Tehlike Çanları ve Çarpıcı Veriler Karar alıcıların bu politikalardan dönmesi gerektiğini belirten IMPA Başkanı Kaptan Simon Pelletier, rekabetin girdiği yerlerde maliyetlerin arttığını, emniyetin ve verimliliğin ise tam tersine çakıldığını söylüyor. Rakamlar da bu durumu acı bir şekilde doğruluyor. Örneğin, rekabetin başlatıldığı bir bölgede 2018'den bu yana kılavuzluk ücretleri iki katına çıkarken, kaza oranları uluslararası ortalamanın tam 41 katına fırlamış durumda. Bir başka bölgede ise deniz kazalarının yüzde 60'ı tam da şirketlerin birbiriyle rekabet ettiği sularda yaşanıyor. Üstelik rekabet ortamında ana hizmet sağlayıcının verimliliği yüzde 9 oranında düşmüş ve artan talebe yetişemez hale gelmiş. Doğru Yatırım ve Dünyadan Örnekler Ekonomistlerin 2023'te yaptığı kapsamlı bir araştırma, iyi denetlenen bir kılavuzluk sistemine yatırılan her 1 doların, emniyet ve verimlilik olarak 60 dolar şeklinde geri döndüğünü kanıtlıyor. Çok sayıda şirketin aynı altyapıyı, filoyu ve eğitimleri kurup maliyeti bölünmüş bir piyasadan çıkarmaya çalışması, fiyatları düşürmek bir yana daha da şişiriyor. Bu yüzden geçmişte bu sistemi deneyip sorun yaşayan Alaska ve Florida gibi yerler artık kılavuzlukta rekabeti açıkça yasaklıyor. Avrupa Birliği de Liman Hizmetleri Yönetmeliği ile bu kamu hizmetini rekabetin yıkıcı etkilerinden koruma altına alıyor. Türkiye'deki Tartışmalarla Çarpıcı Benzerlik IMPA’nın dünyayı uyardığı "kâr odaklı rekabetin emniyeti zafiyete uğratacağı" yönündeki bu net tablo, aslında Türkiye'de denizcilik sektöründe bir süredir devam eden sıcak tartışmaların tam merkezinde yer alıyor. Bilindiği gibi, yakın geçmişte gündeme gelen Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri ile ilgili mevzuat değişiklikleri, bu hizmetlerin ihaleler yoluyla devredilmesini ve rekabete açılmasını öngörüyordu. Ancak Türk Kılavuz Kaptanlar Derneği başta olmak üzere denizcilik sivil toplum kuruluşları ve uzmanlar, bu işin sadece maliyet odaklı bir ihale konusu olamayacağını; can, mal, çevre ve özellikle Türk Boğazlarının emniyetini doğrudan ilgilendiren hayati bir kamu görevi olduğunu defalarca dile getirmişti. IMPA'nın yayımladığı bu güncel rapor, Türkiye'deki meslek örgütlerinin "kılavuzlukta özelleştirme ve rekabet deniz emniyetini bozar" şeklindeki itirazlarının, uluslararası verilerle ve dünyadaki acı tecrübelerle ne kadar haklı bir temele oturduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.  IMPA açıklamasının orijinasl metnine aşağıdaki linkten ulaşılabilmektedir:  Press Release-Deregulation and Competition-FOR RELEASE ON 17 MARCH 2026.pdf